۱. مبانی و مراجع اخلاقی
نشریه “نوآوری و تحقیق در مهندسی مکانیک” با احترام به قوانین اخلاق در نشر، خود را ملزم به پیروی از رهنمودهای کمیته بینالمللی اخلاق نشر (COPE) و آییننامه اجرایی قانون پیشگیری و مقابله با تقلب در آثار علمی مصوب وزارت علوم، تحقیقات و فناوری میداند .
تمامی نویسندگان، داوران، اعضای هیئت تحریریه و دستاندرکاران این نشریه موظف به رعایت اصول مندرج در این بیانیه هستند. ارسال مقاله توسط نویسندگان، پذیرش داوری توسط داوران و تصمیمگیری در مورد مقالات توسط هیئت تحریریه، به منزله آگاهی و تعهد به این اصول تلقی میشود .
۲. وظایف و مسئولیتهای نویسندگان
۲-۱. اصالت و نوآوری پژوهش
مقالات ارسالی باید حاصل پژوهش اصیل (Original Research) نویسندگان بوده و در زمینههای تخصصی مهندسی مکانیک باشد .
هرگونه استفاده از تحقیقات، دادهها یا متون سایر پژوهشگران باید با ذکر دقیق منبع و ارجاعدهی صحیح همراه باشد .
استفاده از عین نوشتههای دیگران باید داخل گیومه (” “) قرار گیرد و منبع آن بهدرستی ذکر شود .
۲-۲. ممنوعیت ارسال همزمان و انتشار تکراری
ارسال همزمان (Duplicate Submission): مقاله ارسالی نباید همزمان در هیچ نشریه دیگری در داخل یا خارج از کشور در حال بررسی یا چاپ باشد .
انتشار تکراری (Redundant Publication): چاپ دادهها و یافتههای مقالات پیشین خود با تغییرات جزئی و ارائه آن به عنوان مقاله جدید، مجاز نیست .
مقالاتی که به صورت خلاصه در همایشها، کنفرانسها یا سمینارها ارائه شدهاند، در صورت توسعه و تکمیل، قابل پذیرش هستند .
۲-۳. رفتار غیراخلاقی پژوهشی (Research Misconduct)
نویسندگان موظف به اجتناب از هرگونه رفتار غیراخلاقی هستند که مهمترین مصادیق آن عبارتاند از :
جعل داده (Fabrication): گزارش مطالب غیرواقعی، ارائه دادهها یا نتایج ساختگی به عنوان یافتههای آزمایشگاهی یا تجربی.
تحریف داده (Falsification): دستکاری یا تغییر عمدی دادهها، حذف نتایج نامطلوب، یا بزرگنمایی نتایج کوچک برای پنهانسازی واقعیتها.
سرقت علمی (Plagiarism): اقتباس از افکار و عبارات دیگران، کپیبرداری، یا انتساب ایدههای دیگران بدون ارجاع مناسب.
اجاره علمی: به کارگیری فرد دیگر برای انجام پژوهش و انتشار آن به نام خود با تغییرات جزئی .
۲-۴. تألیف و مشارکت
فقط افرادی باید به عنوان نویسنده ذکر شوند که در مفهومسازی، طراحی، اجرا، تحلیل دادهها یا نگارش مقاله مشارکت معنادار داشتهاند .
نویسنده افتخاری (Ghost Author) یا نویسنده مهمان (Guest Author) غیرقابل قبول است .
نویسنده مسئول (Corresponding Author) باید از مطالعه و تأیید نسخه نهایی مقاله توسط تمامی نویسندگان و موافقت آنها با ترتیب نامها اطمینان حاصل کند .
تغییر در نویسندگان: هرگونه افزودن، حذف یا تغییر ترتیب نویسندگان پس از ارسال مقاله، تنها با ارائه دلایل موجه و تأیید کتبی تمامی نویسندگان و تصویب سردبیر امکانپذیر است .
۲-۵. صحت و امانتداری علمی
مسئولیت صحت و دقت محتوای مقاله بر عهده نویسندگان است و انتشار مقاله به معنای تأیید آن توسط نشریه نیست .
نویسندگان موظفاند روششناسی پژوهش را با دقت و جزئیات کافی گزارش کنند تا نتایج برای سایر پژوهشگران قابل تکرار باشد .
در صورت مشاهده هرگونه خطا یا بیدقتی در مقاله (پیش یا پس از انتشار)، نویسندگان موظف به اطلاعرسانی فوری به دفتر نشریه و همکاری برای اصلاح یا بازپسگیری مقاله هستند .
۲-۶. تضاد منافع و قدردانی
نویسندگان باید هرگونه تضاد منافع (Conflict of Interest) مالی یا غیرمالی را که میتواند بر نتایج یا تفسیر پژوهش تأثیر بگذارد، در زمان ارسال مقاله افشا کنند .
تمامی حامیان مالی پژوهش (سازمانها، مؤسسات، شرکتها) باید بهوضوح در بخش تقدیر و تشکر (Acknowledgments) معرفی شوند .
از افرادی که در انجام پژوهش مشارکت داشتهاند ولی شرایط نویسندگی را ندارند، باید در بخش تقدیر و تشکر قدردانی شود .
۲-۷. ملاحظات اخلاقی در پژوهشهای انسانی و حیوانی
اگر پژوهش شامل مطالعه بر روی انسان یا حیوانات است، باید تأییدیه کمیته اخلاق مربوطه اخذ و در مقاله ذکر شود .
برای مطالعات انسانی، اخذ رضایت آگاهانه (Informed Consent) از شرکتکنندگان یا قیم قانونی آنها الزامی است .
پژوهشهای انسانی باید مطابق با بیانیه هلسینکی انجام شده باشد .
هرگونه خطرات ناشی از تحقیق برای انسانها، حیوانات یا محیط زیست باید بهطور شفاف در مقاله ذکر شود .
۳. وظایف و مسئولیتهای داوران
۳-۱. شایستگی و صلاحیت
داوران باید در حوزه موضوعی مقاله دارای تخصص و دانش کافی باشند و از پذیرش داوری مقالات خارج از حوزه تخصصی خود خودداری کنند .
در صورت عدم امکان داوری به هر دلیل (کمبود وقت، عدم تخصص، تضاد منافع)، داور موظف است
بلافاصله سردبیر را مطلع کرده و از داوری انصراف دهد .
۳-۲. محرمانگی
اطلاعات مقالات تحت داوری کاملاً محرمانه تلقی میشود. داوران نباید مقاله یا اطلاعات آن را در اختیار اشخاص دیگر قرار داده یا در پژوهشهای خود استفاده کنند .
داوران حق واگذاری داوری به شخص دیگر (مانند دانشجو یا همکار) را بدون هماهنگی با دفتر نشریه ندارند .
۳-۳. بیطرفی و انصاف
داوری باید بر اساس مستندات علمی و استدلال کافی انجام شود و از هرگونه قضاوت سلیقهای، شخصی، صنفی، نژادی، مذهبی یا جنسیتی پرهیز گردد .
نظرات باید بهصورت سازنده، شفاف و مستدل ارائه شوند و به بهبود کیفیت مقاله کمک کنند .
۳-۴. تضاد منافع
داوران نباید داوری مقالاتی را بپذیرند که با نویسندگان آن روابط شخصی، حرفهای، مالی یا سازمانی دارند که میتواند بر بیطرفی آنها تأثیر بگذارد .
هرگونه تضاد منافع احتمالی باید فوراً به سردبیر گزارش شود .
۳-۵. وظایف تخصصی
داوران موظف به بررسی دقیق مراجع، جداول، شکلها و سایر ضمایم مقاله هستند .
در صورت مشاهده هرگونه شباهت یا همپوشانی مقاله با آثار دیگر، یا نگرانی از سرقت علمی، باید مراتب را به سردبیر اطلاع دهند .
داوران باید اطمینان حاصل کنند که تمامی منابع استفاده شده در مقاله، بهدرستی ارجاع داده شدهاند .
داوران مجاز به تماس مستقیم با نویسندگان نبوده و هرگونه ارتباط باید از طریق دفتر نشریه انجام شود .
۴. وظایف و مسئولیتهای سردبیر و هیئت تحریریه
۴-۱. استقلال و اختیار در تصمیمگیری
سردبیر دارای اختیار کامل برای پذیرش، رد یا اصلاح مقالات است. این تصمیمات بر اساس اهمیت، اصالت، اعتبار علمی و تناسب مقاله با حوزه تخصصی نشریه اتخاذ میشود .
تصمیمات نهایی بر اساس نظرات داوران و اعضای هیئت تحریریه گرفته میشود و تحت تأثیر هیچگونه منافع تجاری، سیاسی یا شخصی قرار نمیگیرد .
۴-۲. عدم تبعیض و بیطرفی
مقالات صرفاً از لحاظ شایستگیهای علمی ارزیابی میشوند و سردبیر و هیئت تحریریه بدون در نظر گرفتن ملیت، جنسیت، مذهب، نژاد، قومیت یا وابستگی سازمانی نویسندگان قضاوت میکنند .
۴-۳. محرمانگی
اطلاعات مقالات ارسالی تا زمان انتشار، محرمانه تلقی شده و نباید برای کسی غیر از نویسندگان، داوران و اعضای هیئت تحریریه فاش شود .
هویت داوران برای نویسندگان محرمانه است (داوری یکسویه/ناشناس) .
۴-۴. تضاد منافع
سردبیر و اعضای هیئت تحریریه باید از بررسی مقالاتی که در آنها دارای تضاد منافع واقعی یا بالقوه هستند خودداری کرده و مدیریت این مقالات را به فرد دیگری واگذار کنند .
مقالات ارسالی توسط اعضای هیئت تحریریه نیز باید تحت فرایند داوری دقیق و بیطرفانه (معمولاً توسط داوران خارج از سازمان) قرار گیرند .
۴-۵. رسیدگی به تخلفات
در صورت مشاهده یا گزارش هرگونه رفتار غیراخلاقی، سرقت علمی، جعل داده یا سایر تخلفات، سردبیر موظف به پیگیری بر اساس نمودارهای تصمیمگیری COPE است .
در صورت اثبات تخلف، اقدامات مناسب شامل اصلاحیه (Correction)، ابراز نگرانی (Expression of Concern)، بازپسگیری (Retraction) یا حذف مقاله انجام خواهد شد .
۵. وظایف و مسئولیتهای ناشر
ناشر (دانشگاه/مؤسسه صاحبامتیاز) متعهد به پشتیبانی از استقلال علمی سردبیر و هیئت تحریریه است .
ناشر بر پایبندی به اصول اخلاقی توسط تمامی دستاندرکاران نظارت داشته و در صورت نیاز اقدامات لازم را انجام میدهد .
ناشر متعهد به انتشار اصلاحات، شفافسازیها و بازپسگیریهای لازم در کوتاهترین زمان ممکن است .
۶. ابزارها و فرآیندهای نظارتی
۶-۱. بررسی مشابهتیابی
نشریه برای احراز اصالت مقالات و جلوگیری از سرقت علمی از سامانه مشابهتیاب متون علمی (همیاب/همانندجو) استفاده میکند. تمامی مقالات پیش از ارسال به داوری، از نظر میزان مشابهت بررسی میشوند .
۶-۲. فرمهای تعهد
نویسندگان موظف به تکمیل و ارسال فرمهای زیر در زمان ثبت مقاله هستند :
فرم تعهدنامه نویسندگان (تأیید اصالت مقاله، عدم ارسال همزمان، تأیید همه نویسندگان)
فرم تعارض منافع (Conflict of Interest)
۶-۳. ثبت و پیگیری تخلفات
نشریه در چارچوب رهنمودهای COPE، هرگونه گزارش از تخلفات علمی را حتی سالها پس از انتشار بررسی کرده و اقدام مقتضی انجام میدهد .
تمامی نویسندگان، داوران و مخاطبان محترم میتوانند برای کسب اطلاعات بیشتر به وبسایت کمیته بینالمللی اخلاق نشر (COPE) به آدرس publicationethics.org مراجعه نمایند.